Opis terenu badań i organizacja badań

Badania przeprowadziłam wśród rodziców, dzieci uczęszczających do szkoły podstawowej nr 3 w Biskupcu. Ogółem w badaniu brało udział 48 rodziców.

Wybór tej grupy respondentów wynikał z tematyki pracy oraz z założenia, że rodzice, jako osoby bezpośrednio uczestniczące w procesie wychowania i edukacji dzieci, mogą przekazać wartościowe informacje dotyczące analizowanego zagadnienia. Ich codzienne obserwacje, doświadczenia oraz opinie pozwalają lepiej poznać sytuację dzieci zarówno w środowisku rodzinnym, jak i szkolnym.

Szkoła podstawowa stanowi ważne środowisko rozwoju dziecka. To właśnie w niej uczniowie nie tylko zdobywają wiedzę i rozwijają umiejętności, lecz także uczą się funkcjonowania w grupie, nawiązywania relacji interpersonalnych, przestrzegania zasad oraz radzenia sobie z różnymi problemami. Istotną rolę w tym procesie odgrywa współpraca pomiędzy szkołą a rodziną. Rodzice posiadają wiedzę na temat zachowania dziecka poza szkołą, jego zainteresowań, potrzeb, trudności oraz sposobów spędzania wolnego czasu. Nauczyciele obserwują natomiast funkcjonowanie ucznia podczas zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych. Współdziałanie obu środowisk może przyczynić się do skuteczniejszego wspierania rozwoju dziecka.

Teren badań został wybrany w sposób celowy. O wyborze Szkoły Podstawowej nr 3 w Biskupcu zadecydowała możliwość dotarcia do rodziców uczniów oraz uzyskania informacji bezpośrednio związanych z problematyką podjętą w pracy. Badania miały umożliwić poznanie opinii rodziców, a także zebranie danych pozwalających na udzielenie odpowiedzi na postawione pytania badawcze. Liczba 48 respondentów pozwoliła na zgromadzenie zróżnicowanych wypowiedzi i porównanie udzielonych odpowiedzi. Należy jednak pamiętać, że uzyskane wyniki odnoszą się przede wszystkim do badanej grupy i nie powinny być automatycznie uogólniane na wszystkich rodziców dzieci w wieku szkolnym.

Przed rozpoczęciem właściwych badań opracowałam kwestionariusz ankiety, którego treść została podporządkowana celowi pracy oraz sformułowanym problemom badawczym. Zwróciłam uwagę na to, aby pytania były napisane w sposób jasny, zrozumiały i jednoznaczny. Starałam się unikać skomplikowanych pojęć, nadmiernie rozbudowanych sformułowań oraz pytań sugerujących określoną odpowiedź. Istotne było również zachowanie logicznej kolejności pytań. Na początku ankiety umieszczone zostały pytania ogólne i stosunkowo łatwe, natomiast w dalszej części znalazły się pytania bardziej szczegółowe, bezpośrednio odnoszące się do przedmiotu badań.

Do przeprowadzenia badań posłużyłam się metodą sondażu diagnostycznego, w ramach której zastosowałam technikę ankiety. Ankieta umożliwia zebranie informacji od większej grupy osób w stosunkowo krótkim czasie. Pozwala także na uporządkowanie uzyskanych danych oraz ich późniejsze zestawienie, porównanie i analizę. Zaletą tej techniki jest możliwość zachowania anonimowości respondentów, dzięki czemu badane osoby mogą udzielać bardziej szczerych i swobodnych odpowiedzi. Jest to szczególnie ważne wtedy, gdy pytania dotyczą osobistych doświadczeń, problemów wychowawczych, relacji rodzinnych albo oceny określonych zjawisk.

Do przeprowadzenia badań posłużyłam się ankietą. Według Łobockiego pytania mają charakter:

• alternatywny – przewidujący odpowiedzi pozytywną i negatywną.
• otwarty – pozostający respondentowi swobodę w udzielaniu odpowiedzi.
• półotwarty – pytania zawierające formę pośrednią miedzy pytaniami zamkniętymi, a otwartymi (zestaw pytań z odpowiedziami z możliwością uzasadnienia wyboru).
• zamknięty – podane różne możliwe warianty odpowiedzi do wyboru.

W przygotowanym przeze mnie narzędziu badawczym wykorzystałam pytania alternatywne, otwarte, półotwarte oraz zamknięte. Zastosowanie kilku rodzajów pytań umożliwiło zebranie zarówno danych ilościowych, jak i bardziej rozbudowanych wypowiedzi respondentów.

Pytania alternatywne przewidują wybór jednej z dwóch przeciwstawnych odpowiedzi, najczęściej „tak” albo „nie”. Ich zaletą jest prostota i jednoznaczność. Respondent może szybko udzielić odpowiedzi, a uzyskane wyniki łatwo uporządkować i przedstawić w postaci liczbowej lub procentowej. Ograniczeniem tego typu pytań jest jednak brak możliwości wskazania bardziej złożonego stanowiska. Nie każda opinia rodzica może zostać jednoznacznie zakwalifikowana jako pozytywna lub negatywna.

Pytania otwarte pozostawiają respondentowi swobodę w formułowaniu odpowiedzi. Badana osoba nie otrzymuje gotowych wariantów, lecz samodzielnie przedstawia własne spostrzeżenia, doświadczenia i opinie. Dzięki temu możliwe jest poznanie zagadnień, których badacz nie przewidział podczas konstruowania ankiety. Wypowiedzi rodziców mogą zawierać cenne informacje, przykłady oraz propozycje działań. Analiza pytań otwartych jest jednak bardziej czasochłonna, ponieważ wymaga zapoznania się z każdą wypowiedzią, wyodrębnienia powtarzających się kategorii oraz uporządkowania zebranego materiału.

Pytania półotwarte stanowią formę pośrednią pomiędzy pytaniami zamkniętymi a otwartymi. Zawierają zestaw proponowanych odpowiedzi, lecz pozostawiają respondentowi możliwość dopisania własnej wypowiedzi, na przykład w rubryce „inne, jakie?” lub w miejscu przeznaczonym na uzasadnienie dokonanego wyboru. Taka konstrukcja pozwala uporządkować odpowiedzi, a jednocześnie nie ogranicza rodziców wyłącznie do wariantów przewidzianych przez osobę prowadzącą badanie.

Pytania zamknięte zawierają natomiast określone warianty odpowiedzi, spośród których respondent wybiera jeden lub kilka najlepiej odpowiadających jego opinii. Ułatwiają one wypełnienie ankiety oraz późniejsze opracowanie wyników. Pozwalają na szybkie ustalenie liczby osób udzielających poszczególnych odpowiedzi. Ważne jest jednak, aby zaproponowane warianty były wyczerpujące, jednoznaczne i nie nakładały się na siebie.

Badania zostały przeprowadzone z poszanowaniem podstawowych zasad etycznych. Udział rodziców był dobrowolny, a respondenci zostali poinformowani o celu badania oraz sposobie wykorzystania uzyskanych informacji. Ankieta miała charakter anonimowy, dlatego nie wymagała podawania imienia, nazwiska ani innych danych pozwalających na identyfikację konkretnej osoby. Rodzice mogli zrezygnować z udzielenia odpowiedzi na pytanie, które uznali za zbyt osobiste lub trudne.

Po zebraniu wszystkich kwestionariuszy przystąpiłam do sprawdzenia ich kompletności oraz uporządkowania materiału badawczego. Następnie odpowiedzi zostały zliczone, pogrupowane i poddane analizie. Wyniki pytań zamkniętych i alternatywnych przedstawiono w formie liczbowej oraz procentowej, natomiast odpowiedzi na pytania otwarte przeanalizowano pod względem najczęściej pojawiających się opinii i problemów. Tak zorganizowane badania umożliwiły zgromadzenie materiału potrzebnego do sformułowania wniosków odnoszących się do celu pracy i przyjętych problemów badawczych.