środa, 17 października 2018

Operatywność wiedzy w procesie nauczanie – uczenie się


  Operatywność wiedzy określana jest jako: „sprawność posługiwania się nią przez uczniów w nowych sytuacjach stanowiących dla nich problemy teoretyczne lub praktyczne, różniących się od tych sytuacji, w których wiedza ta została zdobyta. Operatywność wiedzy rozwija się głównie przez rozwiązywanie problemów i składają się na nią w głównej mierze trzy zmienne: umiejętność dostrzegania problemów, wytwarzania rozwiązań problemów, rozwiązywania problemów i ich weryfikacja.”[1]
Biorąc pod uwagę zmienne operatywności trzeba podkreślić, że dzieci zdobędą umiejętność dostrzegania problemów wówczas, gdy uświadomią sobie, że posiadana przez nich wiedza nie wystarczy do realizacji
zamierzonych celów.
Dzieci powinny również umieć antycypować skutki swoich działań, a także posiąść umiejętność ukazywania właściwych relacji zachodzących między elementami poznawanej rzeczywistości. W ten sposób dzieci będą bardziej świadomie korzystać ze zdobytej wiedzy, a dostrzegając problemy i antycypując skutki swoich działań przestaną być biernymi odbiorcami procesu nauczania – uczenia się.
Operatywność wiedzy dzieci powinna być rozwijana już od najmłodszych lat poprzez stosowanie metod aktywizujących w stwarzanych okazjach edukacyjnych w przedszkolu.
Krzyżówki, zagadki, rebusy, gry i zabawy dydaktyczne, uproszczone gry problemowe, inscenizacje czy elementy dramy stanowią podstawę do rozwijania logicznego myślenia, wyrabiania umiejętności analizy i syntezy oraz zachęcają dzieci do pokonywania trudności.
Wyrabianie operatywności wiedzy u dzieci sześcioletnich jest szczególnie ważne, gdyż stanowi podstawę późniejszych osiągnięć szkolnych. Dzieci te nie mają kłopotów z przyswajaniem i systematyzowaniem zdobytej wiedzy, ponieważ pozbawione są schematycznego myślenia. Potrafią zazwyczaj wykazać się własną inicjatywą w podejmowaniu nowych zadań oraz oryginalnością wytworzonych pomysłów. J. Galant mówi, że „rozwiązywanie problemów wywołuje uczucia ciekawości i radości z pomyślnego rozwiązania, jeśli jest to problem praktyczny to dochodzi wówczas działanie, które zostaje zintegrowane z odkrywaniem nowej wiedzy samodzielnie, z przyswajaniem i uczeniem się.”[2]


[1] E. Piotrkowski, Operatywność wiedzy uczniów, Poznań 1988, s. 39 – 49.
[2] J. Galant, Praca wychowawcza w klasach I – III, Warszawa 1983, s. 92.

czwartek, 6 września 2018

Wpływ metod aktywizujących na przyrost wiadomości


rozdział pracy magisterskiej

W rozdziale tym chciałabym zaprezentować wpływ stosowania metod aktywizujących na przyrost wiadomości dzieci sześcioletnich. Prezentacja ta będzie potwierdzeniem pierwszej hipotezy szczegółowej, która brzmi: Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do większego wzrostu wiadomości dzieci, gdyż bardziej zróżnicowane są sposoby poznawania i porządkowania wiedzy. W. Okoń przyrost wiadomości określa jako „różnicę miedzy końcową a początkową wartością informacji przyjętej
świadomie przez podmiot i przechowywany w jego pamięci.”[1]
Dla potwierdzenia wyżej przytoczonej hipotezy posłużyły mi testy do: pomiaru początkowego i pomiaru końcowego.

Wyniki pomiaru początkowego

W obydwu grupach eksperymentalnej i kontrolnej przy pomocy testu pomiaru początkowego ustaliłam wstępny poziom wiadomości dzieci w pierwszym miesiącu nauki w grupie 6 – latków. Pomiar ten miał na celu porównanie poziomu wiadomości dzieci w grupach E i K, a jego wyniki zamieściłam w tabeli.
Grupa
Liczba dzieci
Maksymalna liczba punktów
Uzyskana liczba punktów
% osiągnięć
E
20
320
242
75,6
K
20
320
249
77,8
Różnica
-
-
7
2,2
Źródło: obliczenia własne.
Analizując tabelę można stwierdzić, że poziom wiadomości grup E i K jest zbliżony, gdyż różnica procentowa wynosi 2,2% na korzyść grupy kontrolnej.
Dla lepszego zobrazowania wyniki przedstawiam na wykresie.
Wykres 1. Wyniki pomiaru początkowego grupy E i K.

Poniżej przedstawiam wyniki uzyskane za poszczególne zadania w obydwu grupach.
Tabela 4. Wyniki grup E i K za poszczególne zadania
Numer zadania
Maksymalna liczba punktów
Uzyskana liczba punktów
% osiągnięć
Różnica w %
E
K
E
K
E
K
1
80
80
78
75
97,5
93,75
3,75
2
80
80
52
56
65
70
5,0
3
80
80
58
53
72,5
66,25
6,25
4
80
80
54
65
67,5
81,25
13,75
Źródło: obliczenia własne.
Dla zobrazowania różnicy w osiągnięciach, wyniki z tabeli przedstawiam na wykresie.
Wykres 2. Wyniki grupy E i K w % za poszczególne zadania
Analizując tabelę 4 i wykres 2 stwierdzam, że różnica osiągnięć w obydwu grupach mieści się w granicach do 6,25%. Większa różnica występuje w zadaniu 4, bo wynosi 13,75% na korzyść grupy kontrolnej. Grupa kontrolna lepiej wypadła też w zadaniu 2, tam różnica wynosiła 5% osiągnięć. Natomiast w zadaniach 1 i 3 lepsza okazała się grupa eksperymentalna osiągając różnicę rzędu 3,75% i 6,254% na swoją korzyść.
Na sprawdzenie poziomu wiadomości składały się cztery zadania. Pierwsze zadania dotyczyło znajomości kolorów. W tym zadaniu obydwie grupy uzyskały zbliżoną liczbę punktów, bo na 80 możliwych grupa E uzyskała 78 punktów, a grupa K zdobyła 75 punktów. Różnica jest więc niewielka, rzędu 3,75% osiągnięć
W drugim zadaniu należało odszukać obrazki pasujące do aktualnej pory roku i pokolorować je. Wyniki mówią, że 65% do 70% dzieci zna aktualną porę roku, chodzi tu o jesień, oraz przedmioty i zjawiska z nią związane. Grupa k uzyskała w tym zadaniu przewagę rzędu 5%.
Trzecie zadanie dotyczyło znajomości głosek podczas wyodrębniania ich na początku słowa, czyli analizy głoskowej. Spośród badanych dzieci nie wszystkie potrafiły określić pierwszą głoskę słowa i znalazło to odbicie w wynikach punktowych. Na 80 możliwych punktów, grupa E uzyskała 58, grupa K zdobyła 53 punkty.
Zadanie czwarte dotyczyło znajomości nazw figur geometrycznych oraz umiejętności kolorowania. Zdecydowanie lepsze wyniki osiągnęła grupa K ponieważ uzyskała aż o 11 punktów więcej.
          Powyższych danych wynika, że różnica pomiędzy grupami jest niewielka. Wysokość uzyskanych wyników świadczy o podobnym stopniu opanowania treści programowych.

Wyniki pomiaru końcowego grupy E i K.

Po przeprowadzeniu eksperymentu, przeprowadziłam pomiar końcowy, którego celem było ustalenie, czy stosowanie metod aktywizujących wpłynęło na przyrost wiadomości dzieci.
Wyniki tego pomiaru prezentuję w tabeli.
 Tabela 5. Wyniki pomiaru końcowego grupy E i K.
Grupa
Liczba dzieci
Maksymalna liczba punktów
Uzyskana liczba punktów
% osiągnięć
E
20
260
246
94,6
K
20
260
227
87,3
Różnica
-
-
19
7,3
Źródło: obliczenia własne.
Wyniki z tabeli przedstawiam również na wykresie.
Wykres 3. Wyniki pomiaru końcowego grupy E i K.
         Z analizy danych wynika, że grupa E wyrównała 2,2% różnicę wynikającą z pomiaru początkowego i przewyższyła w osiągnięciach grupę K o 7,3% w pomiarze końcowym. Stało się to dzięki stosowaniu różnorodnych metod aktywizujących. Poprzez stosowanie tych metod wiedza nie była przez dzieci przyswajana, a zdobywana i odkrywana w sposób świadomy i aktywny. Dzieci dochodziły do niej drogą obserwacji, skojarzeń, porównań, która często nie była wolna od błędów.
Celem intelektualnej edukacji nie jest więc znajomość, czy zatrzymywanie w pamięci gotowych treści, ale jak pisze Britz „Celem jest uczeniem się przez każdego ucznia z osobna, ryzykując nawet stratę czasu i błądzenie okrężnymi drogami. Są to elementy nieodłączne z prawdziwą aktywnością.”[2]
         Poniżej prezentuję tabelę z wynikami pomiaru końcowego uzyskanymi za poszczególne zadania prze grupę E i K.
Tabela 6. Wyniki pomiaru końcowego za poszczególne zadania grup E i K.
Numer zadania
Maksymalna liczba punktów
Uzyskana liczba punktów
% osiągnięć
Różnica w %
E
K
E
K
E
K
1
60
60
55
50
91,6
93,3
8,3
2
60
60
59
55
98,3
91,6
6,7
3
80
80
73
65
91,25
81,25
10
4
60
60
59
57
98,3
95
3,3
Źródło: obliczenia własne.
Z porównania wyników uzyskanych w zadaniach od 1 do 4 wynika, że w każdym grupa E osiągnęła wyniki lepsze od grupy K. Wyniki te prezentuję na wykresie
Wykres 4. Wyniki pomiaru końcowego grupy E i K za poszczególne zadania.
         Zadanie pierwsze dotyczyło znajomości głosek i analizy słuchowo – wzrokowej. Grupa E uzyskała przewagę nad grupą K w wysokości 8,3% osiągnięć. Na przyrost wiadomości w grupie E wpłynęła zwiększona liczba ćwiczeń analityczno – syntetycznych odbywających się w formie zabawi gier dydaktycznych (np. bączek obrazkowo – głoskowy, domino głoskowe). Drugie zadanie polegało na podaniu nazwy aktualnej pory roku (zima) i pokolorowaniu obrazków z nią związanych. Różnica w tym zadaniu wynosiła 6,7% na korzyść grupy E, z której tylko jedno dziecko nie wykonało poprawnie tego zadania. Osiągnięcie takich wyników przez grupę E było możliwe dzięki temu, że większość sytuacji edukacyjnych była prowadzona w formie wycieczek w bezpośrednim kontakcie ze środowiskiem przyrodniczym. Dla utrwalenia wiadomości o środowisku przyrodniczym dzieci konstruowały gry – opowiadania a następnie w nie grały.
         Zadanie trzecie dotyczyło znajomości kształtów figur geometrycznych liczb mieszczących się w zakresie od 0 do 10. Tu różnica procentowa była najwyższa i wyniosła 10 % na korzyść grupy E. Było to możliwe dzięki stosowaniu dużej ilości zabaw i gier dydaktycznych oraz konkursów np. „Mistrz w dodawaniu”. W przypadku pojęć geometrycznych dzieci miały dużo do manipulowania, porównywania przez co wzbogacały swoje osobiste doświadczenia.
         Zadanie czwarte miało na celu sprawdzenie znajomości z zakresu wiedzy o życiu zwierząt, ich sposobie żywienia i ich smakołykach. Dzieci nie miały z tym zadaniem większego problemu, ponieważ od początku roku szkolnego w grupie położono duży nacisk na dowiadywaniu się o życiu różnych zwierząt nie tylko domowych. Dzieci słuchały dużo opowiadań o zwierzętach, rozwiązywały zagadki, wspólnie z nauczycielem poszukiwały ciekawostek zwierzętach czasopismach dla dzieci, atlasach itp. Organizowały wspólnie z panem leśniczym choinkę dla zwierząt leśnych, a także uczestniczyły w wycieczkach do gospodarstwa agroturystycznego i do ZOO. Wyniki w tym zadaniu w grupie E i K były zbliżone, a różnica wynosiła 3,3 % na korzyść grupy E.
         Z analizy powyższych danych wynika, że potwierdziła się pierwsza hipoteza szczegółowa, która brzmiała: stosowanie metod aktywizujących ma wpływ na wzrost wiadomości dzieci sześcioletnich. Dziecko w wieku przedszkolnym najefektywniej uczy się myśleć, czyli poznawać rzeczywistość rozumieć jak należy działać, na tle działalności zabawowej. „Uświadomienie sobie istotnych elementów każdej działalności jakimi są: cel, skutek, warunki i sposoby działań prowadzi stopniowo do myślenia bardziej samodzielnego uogólnionego.”[3]
         W wychowaniu przedszkolnym najlepsze efekty w przygotowaniu dzieci do szkoły zapewnia praca nad harmonijnym rozwojem ich osobowości.
Według W. Okonia „wszechstronny rozwój myślenia jest możliwy tylko w tych warunkach, gdy w treści kształcenia ogólnego obok materiału do bezpośredniego przyswajania znajdzie się wiele problemów zadań o charakterze teoretycznym lub praktycznym, których rozwiązanie wymagać będzie ze strony uczniów samodzielnego wysiłku, wykonywania licznych operacji myślowych, ciągłego konfrontowania faktów z teorią, twórczej inwencji i upartych poszukiwań.”[4]
Pomagając dzieciom w rozwiązywaniu problemów oraz tworząc sytuacje edukacyjne przy pomocy metod aktywizujących doszłam do wniosku, że jest to efektywny a zarazem ciekawy sposób pracy z dziećmi przedszkolu.


[1] W. Okoń, Słownik pedagogiczny, Warszawa 1981, s. 241.
[2] I. Adamek, Rozwiązywanie problemów przez dzieci, Kraków 1998, s. 21.
[3] S. Szuman, Dzieła wybrane, Warszawa 1985, s. 171.
[4] W. Okoń, Podstawy wykształcenia ogólnego, Warszawa 1976, s. 42.