Od lutego 2000 roku rozpoczęłam prowadzenie obserwacji dzieci i wypełnianie arkuszy obserwacyjnych. W grupie młodszej 3-4-latków, w której pracowałam obserwacje prowadziłam samodzielnie, codziennie, natomiast w trzech pozostałych grupach 4-5-latków i dwóch grupach dzieci 5-6-letnich codzienne obserwacje prowadziły nauczycielki poszczególnych grup. W tych grupach mogłam obserwować dzieci w czasie zabaw i zajęć dwa razy w tygodniu w każdej w każdej grupie wiekowej, nauczycielki pomogły mi w prowadzeniu obserwacji i wypełnianiu arkuszy obserwacyjnych. W trakcie prowadzenia obserwacji dzieci, gromadziłam wykonane przez nie prace plastyczne, które pozwoliły mi scharakteryzować ich wytwory plastyczne według wcześniejszych opracowanych kryteriów analizy.
W marcu 2000 roku przeprowadziłam wywiad z dziećmi przedszkolnymi. Do tego celu posłużył mi wcześniej przygotowany kwestionariusz. Wywiad prowadziłam w godzinach rannych, co miało duże znaczenie, gdyż dzieci nie były zmęczone. We wszystkich grupach przedszkolnych wywiad przeprowadziłam samodzielnie. Poszczególne dzieci zapraszałam do wydzielonego pomieszczenia, gdzie panował spokój. Starałam się zapewnić miłą i przyjazną atmosferę w czasie wywiadu, pozwalając dziecku na szerszą i wyczerpującą wypowiedź. Notatki z wywiadu sporządzałam zaraz po jego przeprowadzeniu.
Od połowy lutego 2000 roku, rozpoczęłam rodzicom dzieci przedszkolnych do wypełnienia kwestionariusze ankiety. Do końca marca 2000 roku wróciły do mnie wszystkie, to jest 100 wypełnionych kwestionariuszy. Badania zakończyłam 30 czerwca 2000 roku.
Przeprowadzenie badań wśród dzieci należących do różnych grup wiekowych pozwoliło na poznanie zmian zachodzących w ich zainteresowaniu czytaniem i pisaniem wraz z wiekiem oraz zdobywanymi doświadczeniami. Obserwacja dzieci trzy- i czteroletnich, cztero- i pięcioletnich oraz pięcio- i sześcioletnich umożliwiła porównanie poziomu ich aktywności, ciekawości poznawczej oraz gotowości do podejmowania zadań związanych ze znakami graficznymi. Szczególną uwagę zwrócono na zachowania świadczące o spontanicznym zainteresowaniu literami, książkami, podpisami, napisami znajdującymi się w sali oraz próbami samodzielnego zapisywania wyrazów.
W badaniach przyjęto, że motywacja do nauki czytania i pisania nie przejawia się jedynie w poprawnym wykonywaniu ćwiczeń proponowanych przez nauczyciela. Ważniejsze były zachowania podejmowane z własnej inicjatywy dziecka, takie jak oglądanie książek, pytanie o znaczenie napisów, rozpoznawanie własnego imienia, naśladowanie czynności czytania, tworzenie własnych znaków lub próby podpisywania rysunków. Takie przejawy aktywności wskazują, że dziecko dostrzega znaczenie języka pisanego i chce stopniowo poznawać zasady jego funkcjonowania.
Prowadzenie systematycznej obserwacji pozwoliło na rejestrowanie zachowań dzieci w naturalnych warunkach przedszkolnych. Miało to istotne znaczenie, ponieważ dzieci nie zawsze potrafią bezpośrednio wyjaśnić, dlaczego podejmują określone działania. Ich rzeczywiste zainteresowania ujawniają się często podczas swobodnej zabawy, kontaktu z książką, zajęć plastycznych, rozmów z rówieśnikami czy wykonywania zadań proponowanych przez nauczyciela. Długotrwała obserwacja umożliwiła także ograniczenie wpływu jednorazowych czynników, takich jak chwilowe zmęczenie, nieśmiałość, gorsze samopoczucie lub brak zainteresowania konkretnym tematem zajęć.
Ważnym materiałem badawczym były również prace plastyczne wykonane przez dzieci. Rysunki mogą zawierać elementy świadczące o stopniowym zainteresowaniu językiem pisanym. Dzieci umieszczają w nich znaki przypominające litery, podpisują przedstawione osoby, próbują zapisywać swoje imię lub naśladują druk widziany w książkach i otoczeniu. Analiza takich wytworów pozwala dostrzec, w jaki sposób dziecko przechodzi od swobodnego rysowania do świadomego posługiwania się znakami graficznymi. Nie wszystkie pojawiające się formy muszą być poprawnymi literami. Istotna jest już sama świadomość, że określone symbole mogą przekazywać treść i zastępować wypowiadane słowa.
Wywiad z dziećmi stanowił uzupełnienie obserwacji. Pozwalał poznać ich opinie dotyczące książek, czytania, pisania oraz sytuacji, w których umiejętności te mogą być przydatne. Rozmowa przeprowadzona indywidualnie dawała każdemu dziecku możliwość swobodnego wypowiedzenia się bez wpływu odpowiedzi innych dzieci. Przyjazna atmosfera oraz brak pośpiechu miały ograniczyć napięcie i zachęcić uczestników do szczerych wypowiedzi. Dostosowanie sposobu zadawania pytań do wieku dzieci było szczególnie ważne, ponieważ zbyt trudne lub abstrakcyjne sformułowania mogłyby prowadzić do niezrozumienia pytania.
Odpowiedzi dzieci mogły wskazywać zarówno na motywację wewnętrzną, jak i zewnętrzną. Motywacja wewnętrzna pojawia się wtedy, gdy dziecko chce nauczyć się czytać lub pisać z powodu własnej ciekawości, pragnienia poznawania książek, samodzielnego odczytywania napisów czy zapisywania ważnych informacji. Motywacja zewnętrzna wiąże się natomiast z oczekiwaniem pochwały, nagrody, uznania ze strony dorosłych lub przygotowaniem do rozpoczęcia nauki w szkole. Obie formy mogą zachęcać dziecko do aktywności, jednak większą trwałość ma motywacja wynikająca z autentycznego zainteresowania i odczuwania satysfakcji z pokonywania kolejnych trudności.
Kwestionariusze ankiety skierowane do rodziców pozwoliły na zebranie informacji dotyczących warunków rozwijania zainteresowań czytelniczych w domu. Rodzice mogli wypowiedzieć się na temat częstotliwości wspólnego czytania, dostępu dziecka do książek, jego pytań o litery i napisy oraz podejmowanych prób samodzielnego pisania. Istotne było również poznanie sposobu reagowania rodziców na zainteresowania dziecka. Zachęcanie, udzielanie odpowiedzi, wspólne oglądanie książek i docenianie podejmowanych prób mogą wzmacniać motywację. Z kolei nadmierne wymagania, poprawianie każdego błędu lub zmuszanie do długotrwałych ćwiczeń mogą prowadzić do zniechęcenia.
Uzyskanie wszystkich stu kwestionariuszy świadczyło o dużym zaangażowaniu rodziców i ich zainteresowaniu prowadzonymi badaniami. Pełny zwrot ankiet umożliwił zestawienie informacji pochodzących od rodziców z wynikami obserwacji i wypowiedziami dzieci. Dzięki zastosowaniu kilku metod badawczych możliwe było spojrzenie na analizowane zagadnienie z różnych perspektyw. Zachowanie dziecka obserwowane w przedszkolu mogło zostać porównane z jego aktywnością w domu, natomiast wypowiedzi dziecka pozwalały poznać subiektywne powody zainteresowania czytaniem i pisaniem.
W badaniach istotne miejsce zajmowała rola nauczyciela przedszkola. To od sposobu organizowania zajęć, doboru pomocy dydaktycznych oraz atmosfery panującej w grupie w dużej mierze zależy, czy dziecko będzie chętnie podejmowało pierwsze próby czytania i pisania. Nauczyciel powinien tworzyć sytuacje, w których język pisany pojawia się w sposób naturalny i użyteczny. Mogą to być podpisywanie prac, przygotowywanie zaproszeń, układanie list, odczytywanie imion, korzystanie z kalendarza, wspólne tworzenie książeczek czy wyszukiwanie informacji w publikacjach przeznaczonych dla dzieci.
Ważne jest, aby aktywności te miały przede wszystkim charakter zabawowy. Dziecko w wieku przedszkolnym uczy się poprzez działanie, naśladowanie, eksperymentowanie i odkrywanie. Zbyt wczesne wprowadzanie ćwiczeń przypominających tradycyjne lekcje szkolne może wywołać zmęczenie i osłabić zainteresowanie. Zadaniem przedszkola nie jest jedynie nauczenie dzieci technicznego odtwarzania liter, ale przede wszystkim wzbudzenie przekonania, że czytanie i pisanie są potrzebne, interesujące i umożliwiają poznawanie świata.
Nauczyciel powinien także uwzględniać indywidualne tempo rozwoju każdego dziecka. Niektóre dzieci już w młodszym wieku wykazują silne zainteresowanie literami, inne potrzebują więcej czasu i doświadczeń. Porównywanie dzieci oraz wywieranie presji może prowadzić do obniżenia ich wiary we własne możliwości. Znacznie korzystniejsze jest dostrzeganie nawet niewielkich postępów, wzmacnianie samodzielności oraz stwarzanie okazji do osiągania sukcesów odpowiednich do aktualnego poziomu rozwoju.
Przeprowadzone badania miały zatem umożliwić określenie, jakie działania podejmowane przez przedszkole sprzyjają rozwijaniu motywacji dzieci do nauki czytania i pisania. Zgromadzony materiał pochodzący z obserwacji, wywiadów, ankiet oraz analizy prac plastycznych pozwolił na wszechstronne poznanie badanego zjawiska. Badania podkreśliły również znaczenie współpracy nauczycieli i rodziców, ponieważ trwałe zainteresowanie językiem pisanym rozwija się najskuteczniej wtedy, gdy dziecko otrzymuje wsparcie zarówno w przedszkolu, jak i w środowisku rodzinnym.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Uwaga: tylko uczestnik tego bloga może przesyłać komentarze.