Nastawienie do nauki decyduje o pilności i systematyczności w pracy oraz o stopniu regularności frekwencji szkolnej. Uczeń uprzedzony do niektórych przedmiotów zwykle znajduje powody, aby nie odrobić zadanych lekcji, a pod przymusem odrabia je niestarannie, tylko formalnie czyniąc zadość nakazom rodziców, korzysta poza tym z każdej okazji, aby zrezygnować z pójścia do szkoły, słowem nie chce się uczyć. Ponieważ nastawienie do nauki, do podejmowania i realizacji trudu uczenia się odgrywa zasadniczą rolę w powodzeniu ucznia w nauce, przeto ukształtowanie właściwej postawy wobec nauki jest pierwszoplanowym zadaniem szkoły. Warto więc temu zagadnieniu poświęcić nieco uwagi.
„Chcąc ucznia pobudzić do jakiegoś czynu, postawcie go w takich warunkach, aby doznawał potrzeby wypełnienia tej czynności, jakiej od niego oczekujecie”. Potrzeba stanowi podstawę działania i jest podstawą powstawania pewnej gotowości, chęci do przeżyć skierowanych na jakiś przedmiot, jest źródłem pewnego nastawienia, które nazywamy motywem. Do nauki musi ucznia popychać jego wewnętrzna potrzeba - ów motyw, toteż rozbudzenie w nim głodu osiągnięcia coraz to nowych wartości, zarówno intelektualnych, jak i moralnych, estetycznych i utylitarnych, stanowi jedno z podstawowych zadań wychowania szkolnego. Chodzi w szczególności o budzenie i podtrzymywanie ciekawości i pożytecznych zainteresowań, z drugiej strony o zapobieganie niebezpieczeństwu utraty przez uczniów owej zdolności „dziwienia się” oraz kierowanie ich ku problematyce wytyczonej programem nauczania. Praca[1] domowa rozumiana jako odrabianie zadanych prac - lekcji szkolnych, stanowi swoisty czynnik kształtowania u uczniów właściwego stosunku do nauki. Przez racjonalne dawkowanie tego rodzaju prac, wyróżniające się w uwikłaniu z jednej strony przeciążenia młodzieży, a z drugiej zbytnich ułatwień, przez systematyczne i metodycznie poprawne zadawanie, a nade wszystko wytrwałą codzienną i konsekwentną kontrolę oraz ocenę wykonania zleconych prac przyzwyczajamy uczniów do nauki systematycznej, czyli wytwarzamy u nich niezbędny nawyk uczenia się. Nawyk ten utrwala się zwolna jako swoisty stereotyp dynamiczny.
Przedstawione wyżej niektóre czynniki warunkujące formowanie się u ucznia właściwego stosunku do nauki „wyrażającego się w odczuwaniu głodu wiedzy, w gotowości do podejmowania trudności związanych z asymilacją wiedzy”.
Nastawienie ucznia do nauki nie jest cechą stałą i niezmienną. Kształtuje się ono stopniowo pod wpływem doświadczeń szkolnych, sytuacji rodzinnej, relacji z nauczycielami i rówieśnikami, a także osiąganych sukcesów i doznawanych niepowodzeń. Uczeń, który wielokrotnie doświadcza powodzenia, otrzymuje wsparcie oraz widzi sens podejmowanego wysiłku, zwykle chętniej angażuje się w naukę. Z kolei częste porażki, brak zrozumienia ze strony dorosłych, nadmierna krytyka lub stawianie wymagań nieadekwatnych do możliwości mogą prowadzić do zniechęcenia, obniżenia samooceny i przekonania, że dalszy wysiłek nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. W konsekwencji uczeń może zacząć unikać zadań, ograniczać swoją aktywność i przyjmować postawę bierną.
Szczególnie istotne jest zatem dostosowanie wymagań edukacyjnych do indywidualnych możliwości i potrzeb ucznia. Nie oznacza to rezygnacji z wymagań ani nadmiernego ułatwiania pracy, lecz takie organizowanie procesu dydaktycznego, aby uczeń mógł podejmować zadania stanowiące dla niego rzeczywiste, lecz możliwe do pokonania wyzwanie. Zadania zbyt łatwe nie rozwijają i nie pobudzają do wysiłku, natomiast zadania przekraczające możliwości wywołują poczucie bezradności. Nauczyciel powinien więc stopniować trudności, udzielać wskazówek i wzmacniać każdy przejaw samodzielności. Dzięki temu uczeń może dostrzec związek między własnym wysiłkiem a osiąganym wynikiem.
Duże znaczenie w kształtowaniu właściwego nastawienia do nauki ma sposób oceniania. Ocena nie powinna być jedynie informacją o brakach i błędach, lecz także wskazówką, co uczeń już potrafi i nad czym powinien jeszcze pracować. Szczególnie wartościowa jest informacja zwrotna, która pomaga zrozumieć przyczyny trudności oraz pokazuje sposoby ich przezwyciężania. Uczeń powinien wiedzieć, że błąd nie jest wyłącznie dowodem niewiedzy, ale może stanowić naturalny etap uczenia się. Takie podejście zmniejsza lęk przed niepowodzeniem i zachęca do podejmowania kolejnych prób.
Nastawienie do nauki zależy również od atmosfery panującej w klasie. Środowisko oparte na wzajemnym szacunku, poczuciu bezpieczeństwa i współpracy sprzyja aktywności poznawczej. Uczeń chętniej zadaje pytania, wypowiada własne sądy i podejmuje trudniejsze zadania, gdy nie obawia się ośmieszenia lub negatywnej reakcji ze strony innych. Nauczyciel powinien przeciwdziałać porównywaniu uczniów wyłącznie na podstawie wyników, ponieważ może ono prowadzić do rywalizacji, zazdrości i utraty wiary we własne możliwości. Bardziej korzystne jest porównywanie aktualnych osiągnięć ucznia z jego wcześniejszymi rezultatami oraz podkreślanie indywidualnego postępu.
Ważną rolę odgrywa także rodzina. Postawa rodziców wobec szkoły i nauki często staje się dla dziecka wzorem. Jeżeli rodzice interesują się jego postępami, rozmawiają o trudnościach, pomagają w organizacji pracy i doceniają wysiłek, dziecko łatwiej rozwija poczucie odpowiedzialności za własną edukację. Niekorzystne są natomiast zarówno obojętność, jak i nadmierna kontrola. W pierwszym przypadku uczeń może odczuwać brak zainteresowania, w drugim zaś tracić samodzielność i uczyć się przede wszystkim z obawy przed karą. Właściwa pomoc rodziców powinna polegać na wspieraniu, zachęcaniu i tworzeniu warunków do nauki, a nie na wykonywaniu zadań za dziecko.
Nie bez znaczenia pozostają zainteresowania ucznia. Nauka staje się bardziej atrakcyjna, gdy treści programowe można powiązać z jego doświadczeniami, potrzebami i codziennym życiem. Nauczyciel powinien ukazywać praktyczne znaczenie zdobywanej wiedzy oraz stwarzać okazje do samodzielnego odkrywania zależności. Metody problemowe, doświadczenia, projekty, dyskusje, praca zespołowa czy wykorzystanie nowoczesnych środków dydaktycznych mogą pobudzać ciekawość i aktywizować uczniów. Nie chodzi jednak o to, aby każda lekcja miała wyłącznie charakter rozrywkowy. Uczeń powinien również nauczyć się podejmowania zadań wymagających cierpliwości, skupienia i systematycznego wysiłku.
Istotnym składnikiem pozytywnego nastawienia do nauki jest poczucie jej sensu. Uczeń powinien rozumieć, po co zdobywa określone wiadomości i umiejętności oraz w jaki sposób mogą one zostać wykorzystane. Cele stawiane przed uczniami powinny być jasne, konkretne i osiągalne. Dobrze, gdy uczeń uczestniczy w ich ustalaniu, planuje własną pracę i dokonuje samooceny. Rozwijanie umiejętności uczenia się, organizowania czasu, korzystania ze źródeł informacji i kontrolowania własnych postępów prowadzi do stopniowego przejmowania odpowiedzialności za proces kształcenia.
Należy również pamiętać, że obniżona motywacja może wynikać z przyczyn niezależnych od woli ucznia. Trudności w nauce, zaburzenia koncentracji, problemy emocjonalne, konflikty rodzinne, przemęczenie lub brak odpowiednich warunków do pracy mogą wpływać na jego zachowanie. Powierzchowne uznanie ucznia za leniwego lub niezdolnego nie rozwiązuje problemu, a często go pogłębia. Konieczne jest rozpoznanie rzeczywistych przyczyn niepowodzeń oraz podjęcie współpracy z rodzicami, pedagogiem, psychologiem lub innymi specjalistami.
Współcześnie na nastawienie do nauki wpływa również dostęp do licznych bodźców i łatwych form rozrywki. Uczeń może mieć trudność z dłuższym skupieniem uwagi, odkładaniem przyjemności i systematycznym wykonywaniem obowiązków. Dlatego szkoła powinna uczyć nie tylko treści przedmiotowych, lecz także wytrwałości, planowania i świadomego korzystania z technologii. Pomocne jest dzielenie większych zadań na etapy, wyznaczanie terminów pośrednich oraz uczenie odpoczynku, który nie prowadzi do całkowitego porzucenia rozpoczętej pracy. Właściwe nawyki organizacyjne wzmacniają poczucie sprawstwa i ułatwiają osiąganie celów.
Kształtowanie właściwego nastawienia do nauki wymaga więc długotrwałych, konsekwentnych i wspólnych działań szkoły oraz rodziny. Uczeń powinien doświadczać zarówno wymagań, jak i wsparcia, mieć możliwość przeżywania sukcesów oraz rozumieć wartość podejmowanego wysiłku. Najtrwalsze efekty przynosi motywacja wewnętrzna, oparta na ciekawości, potrzebie rozwoju, satysfakcji z pokonywania trudności i poczuciu odpowiedzialności. Zadaniem nauczyciela jest tworzenie takich warunków, aby uczeń nie uczył się jedynie dla oceny, nagrody lub uniknięcia kary, lecz stopniowo odkrywał, że wiedza i umiejętności poszerzają jego możliwości, rozwijają osobowość i przygotowują do świadomego uczestnictwa w życiu społecznym.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Uwaga: tylko uczestnik tego bloga może przesyłać komentarze.