Ocena skuteczności współpracy wychowawczej domu i przedszkola w opinii ankietowanych rodziców i nauczycieli dzieci sześcioletnich

Rodzina i przedszkole to dwie instytucje wychowawcze, których głównym zadaniem jest troska o prawidłowy rozwój dziecka. Aby rozwój ten przebiegał w sposób jak najbardziej harmonijny niezbędna jest ścisła współpraca pomiędzy tymi środowiskami. Czasami inicjatywa kontaktów wypływa od rodziców, ale znacznie częściej od nauczycieli. Wynika to stąd, że ci pierwsi nie mają zbyt dużej wiedzy pedagogicznej, nie dostrzegają wielu problemów związanych z pobytem dziecka w placówce, natomiast nauczycielka z racji swoich kompetencji potrafi dostrzec trudności, jakie ma dziecko, szybciej je zauważyć i zasygnalizować rodzicowi. Następnym krokiem powinno być uściślenie kontaktów w celu znalezienia przyczyn powstałego problemu oraz jego wyeliminowania. Na właściwe zorganizowanie współpracy przedszkola z rodzicami zasadniczy wpływ ma życzliwy i partnerski stosunek nauczycieli i rodziców oraz wzajemne zrozumienie. Dobrze zorganizowana współpraca służy osiąganiu przez placówkę dobrych wyników w pracy opiekuńczej i wychowawczo-dydaktycznej oraz przyczynia się do likwidowania wielu trudności w domu.

Chcąc poznać zdanie rodziców na temat konieczności współpracy domu i przedszkola poprosiłam ich o wypowiedzi w tej kwestii zadając kilka pytań w przygotowanej ankiecie.

Tabela nr 1. Opinia badanych rodziców odnośnie potrzeby współpracy z przedszkolem.

Charakter opinii	Liczba	%
pozytywna	36	94,8
negatywna	2	5,2
Razem	38	100

Uzyskane wyniki wskazują, że zdecydowana większość ankietowanych rodziców dostrzega potrzebę współpracy z przedszkolem. Spośród 38 badanych osób 36, czyli 94,8%, wyraziło opinię pozytywną, natomiast jedynie 2 osoby, stanowiące 5,2% respondentów, nie uznały takiej współpracy za potrzebną. Tak wyraźna przewaga odpowiedzi pozytywnych świadczy o dużej świadomości rodziców w zakresie znaczenia wspólnych działań podejmowanych przez rodzinę i placówkę przedszkolną. Rodzice zdają sobie sprawę, że prawidłowy rozwój dziecka wymaga nie tylko zaangażowania nauczycieli, lecz także ich własnego udziału w procesie wychowania i kształcenia.

Pozytywne opinie rodziców mogą wynikać przede wszystkim z przekonania, że nauczyciel, obserwując dziecko w grupie rówieśniczej, posiada możliwość zauważenia takich cech jego zachowania, które nie zawsze ujawniają się w domu. W przedszkolu dziecko znajduje się w sytuacjach wymagających współdziałania, podporządkowania się określonym zasadom, samodzielnego wykonywania zadań oraz radzenia sobie z emocjami. Nauczyciel może więc dostrzec trudności związane z nawiązywaniem kontaktów, koncentracją uwagi, komunikowaniem potrzeb, samodzielnością czy przestrzeganiem obowiązujących norm. Przekazanie takich spostrzeżeń rodzicom pozwala na szybsze podjęcie odpowiednich działań i zapobieganie pogłębianiu się problemów.

Rodzice mogą natomiast dostarczyć nauczycielom informacji dotyczących zachowania dziecka w środowisku domowym, jego zainteresowań, przyzwyczajeń, stanu zdrowia, sposobów reagowania na sytuacje trudne oraz relacji z najbliższymi. Wiedza ta ułatwia lepsze zrozumienie dziecka i dostosowanie podejmowanych działań wychowawczych do jego indywidualnych potrzeb. Współpraca nie powinna zatem ograniczać się jedynie do przekazywania informacji o postępach edukacyjnych. Jej ważnym elementem jest wzajemna wymiana spostrzeżeń, która umożliwia stworzenie pełniejszego obrazu funkcjonowania dziecka.

Wysoki odsetek pozytywnych odpowiedzi może również świadczyć o tym, że rodzice chcą uczestniczyć w życiu przedszkola i mieć wpływ na działania podejmowane wobec ich dzieci. Współczesny rodzic nie powinien być traktowany wyłącznie jako odbiorca informacji przekazywanych przez nauczyciela. Powinien być partnerem, którego doświadczenie i wiedza o dziecku są uwzględniane podczas planowania pracy wychowawczej. Partnerski charakter współpracy oznacza wzajemny szacunek, możliwość wyrażania własnych opinii oraz wspólne poszukiwanie rozwiązań pojawiających się trudności.

Niewielka grupa rodziców, która wyraziła opinię negatywną, również wymaga uwagi. Brak dostrzegania potrzeby współpracy może wynikać z różnych przyczyn. Niektórzy rodzice mogą uważać, że wychowanie dziecka w domu i działania prowadzone przez przedszkole powinny być od siebie oddzielone. Inni mogą nie mieć wystarczającej wiedzy na temat korzyści wynikających z regularnego kontaktu z nauczycielem. Negatywne stanowisko może być również związane z wcześniejszymi niekorzystnymi doświadczeniami, brakiem czasu, obawą przed krytyką sposobu wychowywania dziecka lub przekonaniem, że nauczyciel powinien samodzielnie rozwiązywać problemy pojawiające się w placówce.

W takich przypadkach szczególnego znaczenia nabiera sposób nawiązywania kontaktu przez nauczyciela. Rodzic nie powinien odnosić wrażenia, że jest wzywany do przedszkola wyłącznie wtedy, gdy dziecko sprawia trudności. Kontakty ograniczające się do przekazywania negatywnych informacji mogą prowadzić do powstania postawy obronnej i unikania dalszych rozmów. Warto zatem informować rodziców również o sukcesach dziecka, jego mocnych stronach, postępach oraz pozytywnych zachowaniach. Dzięki temu spotkanie z nauczycielem przestaje być kojarzone z krytyką, a zaczyna być postrzegane jako okazja do wspólnego wspierania rozwoju dziecka.

Z punktu widzenia nauczycieli współpraca z rodzicami jest niezbędnym elementem skutecznego oddziaływania wychowawczego. Nauczyciel może podejmować działania na terenie przedszkola, jednak ich efekty będą ograniczone, jeżeli nie zostaną one wsparte przez środowisko rodzinne. Dziecko potrzebuje jasnych i możliwie spójnych zasad. Jeżeli w przedszkolu wymaga się od niego samodzielności, odpowiedzialności i przestrzegania ustalonych norm, a w domu zasady te nie są podtrzymywane, może ono odczuwać dezorientację. Wspólne ustalenia rodziców i nauczycieli zwiększają skuteczność podejmowanych działań oraz dają dziecku poczucie bezpieczeństwa.

Nauczyciele mogą oceniać współpracę jako skuteczną wtedy, gdy rodzice wykazują zainteresowanie rozwojem dziecka, uczestniczą w zebraniach, korzystają z możliwości indywidualnych rozmów i reagują na przekazywane informacje. Ważna jest także gotowość do wspólnego poszukiwania przyczyn trudności. Zdarza się bowiem, że rodzice nie zgadzają się z opinią nauczyciela lub traktują zwrócenie uwagi na problem jako atak na dziecko albo ocenę własnych kompetencji wychowawczych. Tymczasem celem rozmowy powinno być przede wszystkim dobro dziecka, a nie wskazywanie osoby odpowiedzialnej za pojawiające się problemy.

Skuteczność współpracy zależy również od form kontaktu stosowanych przez przedszkole. Do najczęściej wykorzystywanych należą zebrania ogólne, rozmowy indywidualne, konsultacje, zajęcia otwarte, uroczystości, warsztaty oraz wspólne przedsięwzięcia. Każda z tych form spełnia inną funkcję. Zebrania pozwalają na omówienie spraw dotyczących całej grupy, natomiast rozmowy indywidualne umożliwiają skupienie się na potrzebach konkretnego dziecka. Zajęcia otwarte dają rodzicom możliwość obserwowania zachowania dziecka w grupie, a uroczystości i wspólne działania sprzyjają budowaniu więzi pomiędzy rodziną a placówką.

Szczególne znaczenie ma współpraca dotycząca dzieci sześcioletnich, które przygotowują się do rozpoczęcia nauki szkolnej. Rodzice i nauczyciele powinni wspólnie obserwować rozwój emocjonalny, społeczny, intelektualny i fizyczny dziecka. Gotowość szkolna nie ogranicza się bowiem do znajomości liter, cyfr czy umiejętności wykonywania prostych zadań. Obejmuje także zdolność koncentracji, samodzielność, umiejętność współpracy, radzenie sobie z niepowodzeniami i podporządkowanie się określonym zasadom. Regularna wymiana informacji pozwala właściwie rozpoznać potrzeby dziecka i udzielić mu odpowiedniego wsparcia przed rozpoczęciem edukacji szkolnej.

Na podstawie uzyskanych wyników można stwierdzić, że rodzice w zdecydowanej większości pozytywnie oceniają samą potrzebę współpracy domu i przedszkola. Stanowi to korzystną podstawę do podejmowania dalszych wspólnych działań. Skuteczna współpraca wymaga jednak nie tylko deklarowania jej znaczenia, lecz przede wszystkim regularności kontaktów, otwartości, wzajemnego zaufania i konsekwencji. Zarówno rodzice, jak i nauczyciele powinni pamiętać, że łączy ich wspólny cel, którym jest zapewnienie dziecku możliwie najlepszych warunków rozwoju oraz przygotowanie go do kolejnego etapu edukacji.